Küresel İlaç Krizi Yaklaşıyor: Savaşlar Sağlık Sistemlerini Tehdit Ediyor ve Fiyatlar Artıyor

Küresel ilaç krizi kapıda! Son dönemde İran’da yaşanan savaş, dünya çapında ilaç tedarik zincirlerinin ne denli kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Axios’un haberine göre, uzmanlar bu çatışmanın sadece Ortadoğu ile sınırlı kalmayıp, global ilaç ve tıbbi malzeme tedarikinde zincirleme sorunlara yol açtığını belirtiyor. Hava kargo ve deniz taşımacılığındaki engeller, özellikle sıcaklık kontrollü ilaçların taşınmasını zorlaştırarak maliyetleri artırıyor.

**TÜRKİYE EN ÇOK ETKİLENEN ÜLKELER ARASINDA**
Pharmasi ve tedarik zinciri uzmanlarına göre, dünya genelinde ilaç ticaretinin yüzde 10-20’sinin Ortadoğu üzerinden gerçekleşmesi, savaşın etkilerinin hızla hissedilmesine neden oldu. Türkiye, İsrail ve Mısır gibi ülkelerdeki klinik denemelerde aksaklıklar yaşanırken, kanser, kalp hastalıkları ve multipl miyelom gibi tedaviler için gerekli deneysel ilaçlar ciddi tehdit altına girdi. Veri şirketi Phesi, küresel klinik denemelerin yaklaşık yüzde 6,7’sinin bu çatışmadan etkilendiğini açıkladı.

**TEMEL İHTİYAÇLAR BASKI ALTINDA**
Lojistik zorluklar yalnızca ilaçlarla sınırlı kalmıyor. Gübre ve diğer temel ürünler de Ortadoğu üzerinden taşındığı için ilaç ve tıbbi malzemelerle rekabet ediyor. Bu durum, özellikle mali kaynakları kısıtlı olan ülkelerde arz krizine sebep olabilir. Uzmanlar, geçici bir ateşkesin bile kalıcı bir çözüm sağlamayacağını ve piyasalarda fiyat baskısına yol açabileceğini vurguluyor.

**KRİTİK ÜRÜNLER TEDARİK EDİLEMİYOR**
Savaş, mevcut sağlık sistemleri üzerindeki baskıyı da artırdı. Helyum gibi, tıbbi cihazların işleyişinde kritik öneme sahip yan ürünlerin temininde yaşanan aksaklıklar, sağlık hizmetlerinin sürekliliğini olumsuz yönde etkileyebilir. Özellikle MR cihazları gibi hassas ekipmanların çalışmasında kullanılan gazların bulunabilirliği azalabilir.

**UCZ İLAÇLARDA DAHA FAZLA ETKİ VAR**
Uzmanlar, savaşın etkilerinin ucuz ilaçlarda daha belirgin olacağını ifade ediyor. CFR kıdemli uzmanı Prashant Yadav, “Bir tedavi süreci 1000 dolar olan ilaçlarda artan maliyet daha kolay tolere edilebilirken, birkaç dolarlık bir jenerik ilaçta aynı artış ciddi bir kriz yaratabilir,” şeklinde açıklamada bulundu. Gelişmekte olan ülkelerin ise tedarik zincirindeki aksamalarla başa çıkmak için yeterli mali kaynağa sahip olmaması, yerel krizleri tetikleyebilir.

**TEDARİK SIKINTISI ARAŞTIRMA SÜREÇLERİNİ SEKTEYE UĞRATTI**
Klinik denemelerdeki gecikmelerin sağlık sonuçlarına olumsuz yansımaları muhtemel. Tive şirketinden Alex Guillen, “Bir televizyon iki gün gecikse sorun olmaz, ancak sıcaklık kontrollü ilaçlar için bu gecikme, ürünün tamamen bozulması anlamına gelir,” diyerek, yaşanan sıkıntının tedavi deneylerinin geçersiz sayılmasına ve araştırma süreçlerinin aksamalarına yol açabileceğine dikkat çekti.

Savaş, küresel tedarik zincirlerinin karmaşıklığını ve kırılganlığını bir kez daha gözler önüne sererken, sağlık sektörü için yeni stratejiler geliştirmek artık bir seçenek değil, zorunluluk haline gelmiştir. COVID-19 sonrası birçok şirket tedarik zincirinde esneklik ve tampon stoklar oluştursa da, Ortadoğu’daki kriz, bu önlemlerin yeterli olmayabileceğini gözler önüne seriyor.